بررسی طرحواره محرومیت هیجانی

طرحواره محرومیت هیجانی به احساسی عمیق و مداوم اشاره دارد که فرد باور دارد هرگز به اندازه کافی عشق، توجه و درک عاطفی دریافت نمی کند. افرادی که گرفتار این طرحواره هستند، معمولاً چنین احساسی دارند که دیگران آن ها را نمی بینند، صدایشان شنیده نمی شود و نیازهای هیجانی شان جدی گرفته نمی شود. این احساس می تواند فرد را به سمت روابطی سوق دهد که در آن ها یا با اشخاص سرد و دور از دسترس درگیر می شود، یا خود به مرور به فردی بسته، کم احساس و ناامید تبدیل می گردد. نتیجه چنین روابطی اغلب نارضایتی، خشم پنهان و رنج عاطفی است؛ خشمی که به طور متناقض باعث فاصله بیشتر دیگران و عمیق تر شدن حس کمبود می شود.

در ادامه مباحث مربوط به طرحواره ها، پس از بررسی تله رهاشدگی، در این مقاله به طرحواره محرومیت هیجانی یا همان تله فقدان عاطفی پرداخته می شود؛ الگویی که یکی از عمیق ترین و در عین حال پنهان ترین طرحواره های هیجانی محسوب می شود.

طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

درک و توضیح تجربه طرحواره محرومیت هیجانی نسبت به بسیاری از طرحواره های دیگر دشوارتر است. دلیل این موضوع آن است که این الگوی ذهنی معمولاً بسیار زود و حتی پیش از شکل گیری زبان در کودک آغاز می شود. در این طرحواره، فرد فقط از تنها ماندن نمی ترسد، بلکه با حسی مزمن از «نرسیدن» زندگی می کند؛ نرسیدن به محبت، درک شدن و امنیت هیجانی.

افراد مبتلا به این طرحواره اغلب چنین احساسی دارند که هیچ کس واقعاً آن ها را نمی فهمد یا قادر نیست به نیازهای عاطفی شان پاسخ دهد. این احساس می تواند به شکل خلأ درونی، پوچی یا اندوهی خاموش تجربه شود که سال ها با فرد باقی می ماند.

تله فقدان عاطفی چگونه شکل می گیرد؟

فقدان عاطفی به معنای نبود یک عنصر ضروری در رشد روانی کودک است؛ عنصری که معمولاً شامل توجه، همدلی، آرامش و ابراز محبت می شود. کودکی که از نظر هیجانی نادیده گرفته می شود، لزوماً مورد آزار مستقیم قرار نگرفته، بلکه چیزی مهم را دریافت نکرده است. همین «نبودن» باعث می شود تشخیص این طرحواره دشوار باشد.

منبع اصلی این کمبود، معمولاً والد یا مراقبی است که مسئول تأمین نیازهای هیجانی کودک بوده است. در برخی خانواده ها، یکی از والدین ممکن است سرد، درگیر مشکلات شخصی یا ناتوان از ابراز عاطفه بوده باشد. در چنین شرایطی، کودک یاد می گیرد که نیازهای احساسی اش بی پاسخ می مانند و به تدریج از درخواست آن ها دست می کشد.

نشانه های طرحواره محرومیت هیجانی

افراد دارای این طرحواره اغلب در روابط خود احساس نارضایتی مزمن دارند. ممکن است دیگران آن ها را افرادی «زیاده خواه» یا همیشه ناراضی توصیف کنند، در حالی که واقعیت این است که هیچ میزان توجه ای برایشان کافی به نظر نمی رسد. ناامیدی مداوم از دیگران، احساس تنها بودن حتی در روابط نزدیک و تجربه تکرارشونده شکست های عاطفی از نشانه های رایج این طرحواره است.

این ناامیدی معمولاً محدود به یک رابطه خاص نیست، بلکه الگویی است که در طول زمان و در روابط مختلف تکرار می شود. اگر نتیجه اغلب ارتباطات شما این است که «هیچ کس از نظر احساسی کنار من نیست»، احتمالاً با طرحواره محرومیت هیجانی روبه رو هستید.

محرومیت هیجانی در روابط عاطفی و ازدواج

روابط عاشقانه و زناشویی، بیشترین بستر فعال شدن این طرحواره هستند. برخی افراد برای فرار از درد کمبود عاطفی، از صمیمیت دوری می کنند و روابط را خیلی زود پایان می دهند. برخی دیگر وارد روابط می شوند، اما با حساسیت شدید نسبت به نشانه های طرد، نادیده گرفته شدن یا بی توجهی واکنش نشان می دهند.

در مواردی، فرد با خشم، مطالبه گری افراطی یا حتی تحقیر طرف مقابل تلاش می کند خلأ عاطفی خود را جبران کند. این واکنش ها معمولاً ریشه در ترکیب طرحواره محرومیت هیجانی و طرحواره حق طلبی دارند.

درمان طرحواره محرومیت هیجانی

درمان این طرحواره فرایندی تدریجی و عمیق است که نیاز به همراهی متخصص دارد. در جلسات طرحواره درمانی، ابتدا ریشه های کودکی این کمبود شناسایی می شود و سپس فرد یاد می گیرد نیازهای هیجانی خود را بشناسد، بیان کند و به شیوه ای سالم پاسخ دهد. مرور الگوهای تکرارشونده در روابط، افزایش آگاهی هیجانی و تمرین برقراری ارتباط سالم از بخش های مهم این مسیر هستند.

دریافت مشاوره روانشناسی و طی کردن فرایند درمان زیر نظر متخصصی آگاه به متد طرحواره درمانی، می تواند به فرد کمک کند تا به تدریج از چرخه فقدان عاطفی خارج شود.

جمع بندی

طرحواره محرومیت هیجانی نتیجه سال ها نادیده گرفته شدن نیازهای عاطفی است و تغییر آن نیازمند صبر، آگاهی و تلاش مداوم است. این طرحواره یک شبه از بین نمی رود، اما با درمان صحیح می توان شدت آن را کاهش داد و روابطی سالم تر و رضایت بخش تر ساخت. طرحواره درمانی به فرد کمک می کند کودک محروم درون خود را بشناسد، به احساساتش اعتبار بدهد و مسیر تازه ای برای تجربه صمیمیت و امنیت هیجانی بسازد.